Hızla değişen dünyada, zihnimiz de bu tempoya ayak uydurmak zorunda kalıyor. Gözlerimiz görüyor ama bakmıyoruz; dokunduğumuzda ise hissetmiyoruz. Hatırlamak ise artık zahmetli bir eylem haline geldi. Tarihçi ve seyahat yazarı olarak benim görevim, hatırlamak ve hatırlatmak. Yıllardır seyahat önerisi isteyenlere, gittikleri şehirlerde kaybolmalarını, kalabalıklardan uzaklaşıp hayatın içine karışmalarını öneriyorum. Bir pazarda zaman geçirmelerini, bir kafede oturup insanları izlemelerini, şehirlerin gündelik ritmini hissetmelerini istiyorum. Ancak, müze ziyareti yapmadan dönmemelerini de ekliyorum. Çünkü bir toplumu anlamak için sadece bugüne değil, geçmişe de dokunmak gerekiyor.
Müzeler, benim için yalnızca sergi alanları değil, bir toplumun hafızasıdır. Sessiz ama çok şey anlatan bu alanlar, duvarlarındaki izlerle ve vitrinlerdeki nesnelerle tarihin tanıklarıdır. Bu nedenle, düzenlediğim turlarda müzeleri merkez olarak belirlemeye özen gösterdim. Ancak zamanla, gündüz yapılan ziyaretlerin bu anlatıyı eksik bıraktığını fark ettim. Kalabalıklar arasında dikkat dağınık, mekan ise bir akış içindeydi. İlk kez bir müzede, kalabalık dağıldıktan sonra yalnız kaldığım anı net bir şekilde hatırlıyorum. Yerebatan Sarnıcı’nda ışıklar kısıldığında, suyun içindeki sütunlara bakarken gündüz oradan geçen insanların sesinin aniden yok olduğunu fark etmiştim. O an, tarihin ancak sustuğumuzda konuştuğunu düşündüm. Asıl büyü, kapılar kapandıktan sonra başlıyor; gece, tarihi mekanla aramızdaki görünmez perdeyi kaldırıyordu.
Bu farkındalık, gece turlarının başlangıcını oluşturdu. Türkiye’de gece müzeciliği fikrini ilk uyguladığımda herkesin aklında aynı soru vardı: ‘Gerçekten farklı mı?’ Evet, farklı. Ayasofya’yı gündüz ziyaret edenler, gece kubbenin altında durduklarında “Burası başka bir yer olmuş,” dediler. Çünkü ışık değiştiğinde mekanın dili de değişiyor. Ayasofya, Yerebatan Sarnıcı, Zeugma Müzesi gibi birçok yerde gece turlarını ilk ben düzenledim ve her biri unutulmaz deneyimlere dönüştü. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın son yıllarda gece müzeciliğini desteklemesi bu anlamda önemli bir adım oldu.
Gece, mekanın ruhunu ortaya çıkarıyor. Gündüz bir mimari şaheser olarak baktığımız yapılar, gecenin sessizliğinde yaşayan tanıklara dönüşüyor. Yerebatan’da yankılanan adımlar, Topkapı Sarayı’nda fısıldayan hikayeler, Efes’teki taşların üstündeki ay gölgesi… Bunlar ancak gece yaşanabilecek anlar. Bu deneyimi Türkiye sınırları dışına taşıma fikri de böyle doğdu. Roma’daki Kolezyum gezisi, sessizliğin insanlık tarihiyle bağ kurmaya ne kadar yardımcı olduğunu yeniden kanıtladı. Kolezyum’un kapıları gece açıldığında, güvenlik görevlileri bile farklı davranıyordu; gündüz kalabalık olan bu yapı, gecenin içinde çekingen bir hal alıyordu.
Paris’teki Versay Sarayı’nı gece gezmek, benim için heyecan verici bir deneyimdi. Aynalı Salon’un sessizliği ve barok bahçelerdeki rüzgar, gruptaki herkesin fısıldamasına neden oldu. 14. Louis’nin gücünü ve Marie Antoinette’in yaşam tarzını gecenin içinde daha net hissettik. Viyana’da Schönbrunn Sarayı’nın gece gezisi de unutulmazdı; barok mimarinin ihtişamı daha görünür hale geldi.
Kahire’de Giza Piramitleri’nin yanındaki Büyük Mısır Müzesi’ni gece gezmek, zaman kavramını ortadan kaldıran bir deneyim sundu. Piramidin gölgesinde, tarihi eserler adeta yaşamaya başladı. Bu tür yolculuklar, yalnızca Avrupa’nın saraylarını değil, insanlık tarihinin en eski medeniyetlerini de keşfetmemi sağladı. Geçmişin izlerini hissetmek, tarihle birlikte yürümek için belki bir gün bir gece turunda yollarımız kesişir.
